Pojęcie testamentu

Testament posiadający moc prawną to taki, który spełnia kilka kwestii:

• sporządzony jest wyłącznie jednostronnie,
• osoba spisująca testament powinna być w pełni świadoma swojego czynu (musi mieć prawo do dysponowania swoim majątkiem, czyli nie może być ubezwłasnowolniona),
• nie ma możliwości sporządzenia dokumentu przez pośrednika.

Autor testamentu może go w dowolnej chwili zmienić, przy czym aż do śmierci tej osoby jest to dokument bezwartościowy i nieniosący za sobą skutków prawnych.

Sporządzenie testamentu – dlaczego warto?

Testament według Kodeksu cywilnego jest jedyną formą rozporządzania majątkiem własnym po śmierci. W praktyce oznacza to, że nie mamy innej możliwości wskazania spadkobiercy, czyli przekazania spadku. Warto pamiętać o tym, że istnieje także dyspozycja w banku w przypadku śmierci, ale jest to kwestia bardzo ograniczona. Na podstawie tego dokumentu stwierdza się dziedziczenie, co także jest związane z prawem spadkowym. Stwierdzenie nabycia spadku wiąże się z określeniem, kto nabył prawo do spadku po danym spadkodawcy. Sąd w drodze spadku stwierdza zatem i wskazuje krąg podmiotów uprawnionych do dziedziczenia. 

• Czytaj również – Kto otrzymuje spadek, gdy nie został sporządzony testament?

Czym jest wydziedziczenie?

Z prawe spadkowym wiąże się również pojęcie wydziedziczenia, co jest rozumiane jako wyłączenie członków najbliższej rodziny od dziedziczenia. Najprościej rzecz ujmując, jest to sytuacja, w której osoba uprawniona do otrzymania zachowku zostaje pozbawiona możliwości jego otrzymania przez spadkodawcę. Przepisy prawne wskazują, że wydziedziczyć można tylko osoby, które posiadają prawo do zachowku. Są to:

• zstępni spadkodawcy (dzieci, wnuki itd.),
• jego rodzice,
• małżonek/małżonka.

Kodeks cywilny określa, w jakich przypadkach można pozbawić te osoby zachowku. Dotyczy to głównie postępowania wbrew woli spadkodawcy oraz w sprzeczny sposób z zasadami zachowania społecznego. Ponadto, te kwestie odnoszą się także do nie dopełniania obowiązków rodzinnych lub dopuszczenia się umyślnego przestępstwa przeciw życiu, wolności lub zdrowiu osoby sporządzającej testament lub jego bliskich.

Pojęcie zachowku

Zachowek to określony kwotowo ułamek wartości udziału spadkowego, jaki przypada danej osobie w przypadku ustawowego dziedziczenia. Uprawniona osoba nie ma możliwości skorzystania z roszczeń o wydanie jakiejś rzeczy zaliczanej do spadku ani przeniesienia składnika majątku. W tym przypadku prawo jasno wskazuje, że osoba uprawniona do zachowku może domagać się jedynie zapłaty na jej rzecz danej kwoty pieniężnej, która stanowi ułamek wartości udziału spadkowego (przysługujący w dziedziczeniu ustawowym). Warto podkreślić, że instytucja zachowku ma za zadanie chronić interesy osób najbliższych dla spadkodawcy.

Podsumowując, warto stwierdzić, że sporządzenie testamentu jest niezwykle istotne i pozwala zabezpieczyć najbliższe osoby w przypadku śmierci.

Kiedy i jak sporządzić testament?

Podstawa jest by nie mylić sporządzania testamentu z aktem ostatniej woli. To dokument rozrządzający nasz majątek na wypadek śmierci. O napisaniu go powinna pomyśleć każda osoba mająca pełną zdolność prawną i posiadająca jakikolwiek majątek. W przypadku braku testamentu postępowanie spadkowe następuje według dziedziczenia ustawowego.

Czy testament musi być sporządzony u notariusza?

Najczęściej sporządzanie testamenty nazywamy zwykłymi i wyróżniamy ich dwa rodzaje. Testament własnoręczny nie musi być spisywany przez notariusza. Można wykonać go w domu, pamiętając o podstawowych zasadach. Przede wszystkim musi być napisany własnoręcznie, opatrzony datą i zatwierdzony pełnym podpisem. Wadą tego rodzaju testamentu jest to, że często są one podważane przez spadkobierców ustawowych w nim nie ujętych. Są to próby wykazania nieautentyczności lub działania spadkodawcy pod przymusem.

Jakie są zalety spisania testamentu przez notariusza?

Największą zaletą jest jego niepodważalność. Dany akt notarialny przechowywany jest u notariusza przez 10 lat, a następnie przekazywany jest do Wydziału Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego. Spadkodawca i osoby przez niego uprawnione dostają kopie dokumentu. Dzięki takiemu rozwiązaniu testament nie zginie i będzie objęty tajemnicą do chwili śmierci testatora. Dodatkową zaletą jest możliwość ujęcia w dokumencie zapisu windykacyjnego, dzięki któremu majątek zostanie podzielony między spadkobierców nie tylko na części, a na konkretne jego składniki.

Czy da się wykluczyć kogoś z dziedziczenia majątku?

W przypadku sporządzenia testamentu majątek zostanie przekazany jedynie osobom, które zostały w nim zawarte, zatem zmienia on ustawowy porządek dziedziczenia, który nastąpiłby w przypadku braku zapisu spadkodawcy. Spadkobiercom ustawowym pominiętym w testamencie należy się zachowek. Jest to prawo do pieniężnej rekompensaty dla najbliższych za nieujęcie w testamencie i nie wyposażenie w inny sposób.

Można nie przyjąć spadku?

Każdy spadkobierca może zarówno spadek przyjąć jak i go odrzucić. Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku należy złożyć w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkodawca dowiedział się o powołaniu do spadku i nie może być ono odwoływane. Nie przyjęcie spadku prowadzi do wejścia na miejsce danego spadkobiercy kolejnych osób ustawowych bądź zawartych w testamencie spadkobierców rezerwowych.

Źródło: Kancelaria EA

Nie zawsze jednak przyjęcie spadku będzie korzystne, chociażby z tego względu, że spadkodawca mógł zostawić po sobie znaczne długi, które w przypadku przyjęcia spadku trzeba będzie spłacić.

Oprócz długów już istniejących spadkobierca, który przyjmie spadek nałoży na siebie dodatkowe obowiązki związane m.in. z opłaceniem kosztów pogrzebu zmarłego w takim zakresie, w jakim pogrzeb ten odpowiada zwyczajom przyjętym w danym środowisku, uregulowaniem kwestii zachowku, kosztów zapisów i poleceń, czy też kosztów samego postępowania spadkowego, a także koszty zarządu majątkiem oraz wynagrodzenie wykonawcy testamentu (art. 922 § 3 k.c. w związku z art. 989 § 2 k.c.).

Warto więc szczegółowo przeanalizować stan majątku zmarłego i dopiero w dalszej kolejności podjąć ostateczną decyzję, odnoszącą się do nabycia spadku.

SPOSOBY PRZYJĘCIA SPADKU

Ustawodawca przewiduje w art. 1012 k.c. – trzy możliwości dla potencjalnego spadkobiercy, odnoszące się do przyjęcia spadku, a mianowicie spadkobierca może złożyć oświadczenie o:

1. Odrzuceniu spadku – spadkobierca rezygnuje całkowicie z tytułu do dziedziczenia i zostaje wyłączony od dziedziczenia tak jakby nie dożył otwarcia spadku (art. 1020 k.c.), ale w jego miejsce mogą wstąpić dzieci lub wnuki, a ponadto dalsi krewni;
2. Przyjęciu prostym spadku – przyjmuje spadek z wszelkimi długami bez ograniczenia swej odpowiedzialności w tym względzie, co oznacza że gdyby majątek spadkowy po zmarłym nie wystarczył na spłacenie wszelkich wierzycieli, pozostały niedobór pokryje nabywca spadku ze swego majątku osobistego;
3. Przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza – przyjmuje spadek, ale z ograniczeniem swojej odpowiedzialności, względem wierzycieli, do wysokości aktywów majątku zmarłego i w takim przypadku nie jest on zobowiązany do spłaty długów ze swojego majątku osobistego. Ten przypadek powoduje dalsze konsekwencje – w postaci podjęcia czynności przez komornika – sporządzenia spisu inwentarza, na zarządzenie sądu, jeżeli inwentarz nie był przedtem sporządzony (art. 643 k.p.c.).

ISTOTNE: Czwartą możliwością jest nie składanie żadnego oświadczenia, ale wówczas powstają skutki, jak przy prostym przyjęciu spadku, chyba że chodzi o osobę niepełnoletnią, ubezwłasnowolnioną lub osobę prawną.

więcej cennych informacji w książce Mariusza Korcyla „Praktyczny poradnik prawa spadkowego z wzorami pism”

[buybox-widget category=”book” ean=”9788379001958″]

Jak przeprowadzić procedurę spadkową;
Jak napisać pismo do sądu w sprawie spadku;
Gdzie złożyć pozew o zachowek;
Na czym polega różnica pomiędzy dziedziczeniem testamentowym, a ustawowym;
Jak sporządzić testament;
W jaki sposób podzielić spadek w drodze działu spadku;
Jakie obowiązki masz względem urzędu skarbowego w związku ze spadkiem;
Jakie są podstawy prawne opłat sądowych;
Wszystko o zawiłych przepisach prawa spadkowego na podstawie jasnych przykładów praktycznych;
W jaki sposób nie dziedziczyć długów spadkowych.

”Praktyczny poradnik prawa spadkowego z wzorami pism” Mariusza Korcyla powstał z myślą o studentach prawa, administracji, ekonomii i zarządzania, a także osobach, które na co dzień nie są związane ze stosowaniem prawa. Może być wykorzystany przez prawników praktyków, zajmujących się zagadnieniami prawa cywilnego, które uznawane jest za najobszerniejszą gałąź prawa, a przecież ulega częstym zmianom. W poradniku kompleksowo omówione zostały pojęcia, instytucje, zasady oraz przepisy umieszczone w kodeksie cywilnym, a dodatkowo zagadnienia prawne znajdujące się w innych aktach prawnych, związanych z procedurą spadkową. Autor, dla zaprezentowania spadkowych zagadnień, zastosował prosty język ułatwiający praktyczne zrozumienie skomplikowanych sformułowań prawniczych. W skrypcie zawarto wielostopniową analizę dostępnych w literaturze, orzecznictwie sądowym oraz doktrynie publikacji i wybrano z nich elementy, które kompleksowo i w sposób najbardziej przystępny oraz zrozumiały omawiają przedmiotową materię w różnych wariantach.

Dodatkowym walorem poradnika winny być praktyczne przykłady, przedstawienie ciekawszych poglądów orzecznictwa, wyróżnienie zagadnień szczególnie istotnych. Całość skryptu została wzbogacona o niezwykle pomocne wzory pism, potrzebne do codziennego i prawidłowego poruszania się w skomplikowanej procedurze prawa spadkowego, z którą wcześniej lub później styka się każdy z nas.

Autor jest prawnikiem, absolwentem Uniwersytetu Rzeszowskiego Wydziału Prawa. Specjalizuje się w prawie handlowym oraz cywilnym. Pracował w Państwowej Inspekcji Pracy oraz Sądzie Rejonowym. Obecnie prowadzi własną kancelarię prawną.